Yo Kouri Kite Peyi Yo: Istwa Imigran

Dèyè chak fom aplikasyon imigrasyon gen yon istwa. Poukisa li te kite peyi'l? eske se sèl chwa sa ki te sanble posib? Nou tande mo tankou, parol imanitè, refijye, ilegal, etranje, depòte, cheche azil. Nou tande nimewo  alien ak statistik. Nou pale de imigrasyon tankou nimewo sou yon tablo. Men nimewo pa senyen. Nimewo pa antere papa yo. Nimewo pa reveye nan mitan lannwit ap kriye le yo sonje sa ki te rive yo. Se MOUN ki fè sa.

Men istwa yo.

Delany

Delany te remake chanjman  nan John lontan anvan tout bagay te kraze entre yo. Misye te vin pi agresif e li te vin pi plis obsede ak pouvwa ak anbisyon. Finalman, Delany te mete fen nan relasyon yo. Se poutèt sa, lè manmzel te vinn tande  John  antre nan gang pandan sitiyasyon peyi a t ap vin pi grav toujou, sa pa t etone l. Sa ki te fè l pè se pa sèlman lefèt ke ansyen mennaj li te antre nan  gang. Se te pouvwa gang  te vin genyen—e manmzel te deja konnen jan misye obsede avek li. Moun nan zone kote li tap viv la tap gade jan gang ak zam t ap pran plis enfliyans pandan ke yo menm ki sitwayen òdinè t ap pèdi kapasite pou pwoteje tèt yo. Laperèz te vin tounen yon pati nan lavi chak jou. John vize Delany bien vize, li takine li, mete krint sou li ak fanmi li, atake nouvo menaj li . E yon jou li menm ak group gang li yo rantre lakay Delany e yo vyole li. Krim sa  te terib anpil, men vyol pase nan tout peyi  nan mond lan. Men le Delany te al chèche jistis. Menm sistèm ki te sipoze pwoteje l la  te lage l. Yo te imilye l. Yo te trete soufrans li tankou yon bagay pou fè blag sou li, olye yo ta mennen ankèt. Plis li t ap chèche èd, se plis li te kòmanse konprann yon bagay ki te fè l pè anpil: Liy ki te separe kriminèl ak moun ki te sipoze pwoteje kominote a te vin prèske enposib pou wè. Ki kote ou ale pou rapòte yon kriminèl lè kriminèl la gen koneksyon ak otorite yo? Kiyès ki pwoteje w lè moun ki responsab pou pwoteje w yo pè, kòwonpi, konpwomi, oswa san pitye? Delany te sispann kwè jistis t ap vini.

Se pou sa li kouri ale.

Oscar

Oscar te nan legliz lè li te resevwa yon apèl twoublan. Yo  tire papa'l lakay li. Apre sa, yon lòt apel avètisman te soti nan men yon lot vwazen. "yo boule kay la, pa rantre, paske yap chachew". Nan yon moman sèlman, lavi Oscar te konnen an te disparèt. Gwoup ki te responsab la te vize papa l akoz afilyasyon politik li. Oscar te konprann se pa t yon senp vòl oswa yon zak vyolans ki fèt pa aza. Li te al kache. Li pedi kay li, byen li yo, dekole ak kominote li, souvni li , ak tout bagay li te abitye avèk yo. Men atakan yo pa t kanpe la. Yo fe sure yo kite mak yo e atake jen gason sa pi fo, yo  boule frè li tou vivan. Apre sa, yo fe videyo a, voye  bay Oscar sou WhatsApp. Imajine ou resevwa yon videyo ki montre yap boule pwòp frè ou tou vivan. Ki inpak sikologikman sa fe sou ou. Nan menm video a yo fe mesaj la pase “Se ou menm ki pwochen viktim nou.” Pou Oscar, pa t gen kesyon ankò pou konnen si li te vle kite peyi a, desizyon an te deja pran men kesyon an se te si li t ap kapab sove anvan yo jwenn li.

Se pousa, li kouri.

Karine

Karine te gen sèz an. Li te sipoze ap enkyete l pou lekòl, zanmi, devwa, mizik ak tout bagay nòmal ki konn okipe lespri yon adolesan. Li t ap viv anba pwoteksyon paran li e li te kwè, jan timoun ta dwe gen dwa kwè, lakay li te yon kote ki an sekirite. Apre sa, yon swa, yon gwoup vagabon ak zam  antre lakay la. Yo dechapiye tout  sa papa l te travay di  fe. Apre sa, yo pran Karine. Pandan plizyè jou, li te viv nan kaptivite ak laperèz. Yo bat li, imilye li,  vyole li. le yo fini yo  remèt li bay fanmi li. Men ti fi ki te retounen an pa t menm ti fi yo te pran an. A laj sèz an, li te fè eksperyans yon bagay okenn timoun pa ta dwe janm oblije konprann. Sekirite li te konn santi a te disparèt. Sans li te genyen pou l santi li an sekirite a te disparèt. Pandan yon tan, menm valè li pat bay pwòp lavi li , li te vle disparèt. Li te siviv, men siviv pa t vle di imedyatman ke li te santi li vivan. Finalman, li kouri ale. Se pa paske li te rayi peyi li. Se pa paske li te vle fè yon avanti. Li kouri paske kote ki te sipoze pwoteje anfans li a pa t kapab pwoteje lavi li ankò.

Jahem

Jahem te yon polisye. Li te yon bon polisye. Li te travay di pou antre nan akademi polis la epi li te vin yon moun enpòtan nan efò pou pwoteje kominote li. Li te kwè nan fè travay li avèk entegrite. Men entegrite ka vin danjere lè koripsyon antoure w. Jahem pa t vle patisipe. Li pa t vle fèmen je sou sa k ap fèt. Li pa t vle vin yon pati nan koripsyon li te sipoze konbat la. Epi se poutèt sa li te peye yon pri terib. Fanmi li te vin sib. Yo te swiv kèk ladan yo. Yo te tire sou kèk lòt. Gen lòt ki te chape anba kidnaping sèlman kèk segonn anvan sa te rive. Apre sa, gran atak la te pase—yon atak ki te kraze tout sa ki te rete nan kwayans li ke li te kapab kontinye goumen. Yo te asasinen frè li an plen lajounen—yon frè ki te sanble avè l e ki te sipòte l. Men se pa frè li sèlman yo te touye, yo te fe sure ke fre a pat kite anyen deye. Yo te touye madanm li. Yo te touye bèlmè li. Yo te touye bòpè li. Yo te touye bofrè li. Yo te efase yon fanmi antye. Gen yon moman kote kouraj pa vle di  rete kanpe sou plas ou. Pafwa, kouraj vle di rekonèt tè ki anba pye w la pa egziste ankò. Jahem te pase tout karyè li ap pwoteje lòt moun. Kounye a, li pa t kapab pwoteje pwòp fanmi li. Li te abandone fò a. Bagay yo te twòp, li pa't ka sipòte, le desizyon an vini pou pwoteje kominote li e pwoteje ti res fanmi ki rete yo, li oblije lage'l .

Salomon

Pou ka pa konnen kantite doulè  ak blesi yon sèl moun ka sibi, se pou ou ta wè kò Salomon. Mak ki sou kò li rakonte yon pati nan istwa li. Manm gang yo te mare l sou yon poto. yo te bat li. Yo te kontinye bat li. Yo te kontinye bat li pandan plizyè èdtan. Salomon te sispann mande  pitye pou yo pou yo lage l. Li te kòmanse mande  pou yo touye l pito. Lanmò te sanble pi fasil pase resevwa  kou sa yo. Men, yon jan kanmenm, li te siviv. Menm jodi a, li pa ka esplike nèt kijan li te fè. Kò li te siviv sa lespri li toujou ap lite pou konprann. Se konsa, lè opòtinite a te vini, Salomon kouri ale.

Kendrick

Kendrick te kwè nan travay. Li te kwè si li travay ase di, rete konsantre epi konstwi yon bagay pou tèt li, li ta kapab kreye yon pi bon avni pou tèt li ak fanmi li. Epi se sa li te fè. Malgre tout obstak yo, Kendrick te vin yon pwopriyetè biznis. Li te travay di pou konstwi sa li te genyen. Biznis li yo te plis pase yon sous revni. Yo te reprezante plizyè ane sakrifis, disiplin ak espwa. Yo te pèmèt li pran swen fanmi li epi kontribye nan kominote li. Men nan yon kote kote gang ak zam  t ap vin pi pisan chak jou, siksè kapab fè yon moun vin vizib. Epi lè yon moun vizib, li kapab vin yon sib. Gang kriminèl ki t ap opere nan zòn kote Kendrick te rete a te kòmanse mande'l lajan .Se pa t yon sèl fwa. Se te chak mwa. Yo te egzije li peye regilyèman tou senpleman pou yo kite l kontinye opere pwòp biznis li. Mesaj la te klè: “Peye nou, sinon ap gen konsekans.” Kendrick te peye.

Se pa paske li te vle sipòte kriminèl. Se pa paske li te dakò avèk yo. Li te peye paske li te pè. Li te pè pou lavi li. Li te pè pou fanmi li. Li te pè sa ki t ap rive ak tout sa li te pase plizyè ane ap konstwi si li te refize. Se konsa, chak mwa, lajan ki te sipoze ede fanmi li ak biznis li yo t ap ale olye de sa bay moun ki t ap menase li yo. Men ekstòsyon pa gen liy fini. Demand yo te kontinye. Finalman, revni biznis Kendrick pa t kapab sipòte kantite lajan gang yo t ap mande a ankò. Senpleman, pa t gen ase lajan. Li te rive nan yon pwen kote li pa t kapab peye ankò. Epi lè peman yo te sispann, menas yo te vin reyalite. Yo te vandalize pwopriyete li. Yo te pran magazen li. Yo te pran kay li. Tout sa li te travay di pou konstwi te vin vilnerab devan moun ki te kwè paske yo te pote zam, sa ba yo dwa pran sa ki pou lòt moun. Kendrick te eseye fè sa yo toujou di sitwayen yo fè lè yo vin viktim yon krim. Li te depoze plent. Li te mande èd. Li te tounen vin jwenn sistèm ki te sipoze pwoteje l la. Men pwoteksyon reyèl pa t janm vini. Petèt se sa ki te fè l plis pè toujou. Gang yo t ap mande l lajan ouvètman, yo t ap menase l, yo t ap vandalize pwopriyete li epi yo t ap pran kontwòl kote li te travay di pou konstwi yo—epi li te sanble pa t gen okenn enstitisyon ki te kapab kanpe devan yo. Kisa li te sipoze fè? Goumen pou kont li kont yon gang ame? Kontinye peye jouk li pa gen anyen ankò? Tann jiskaske yo atake l oswa yon moun nan fanmi li? Kendrick te travay di epi li te respekte règ yo. Men travay di pa t kapab pwoteje l. Lajan li pa t kapab pwoteje l. Plent li yo pa t kapab pwoteje l. Gouvènman li pa t kapab pwoteje l. Apre sa, libète imanitè a te vini. Pou kèk moun, se te yon pwogram gouvènman. Pou Kendrick, li te vin tounen yon mwayen pou sove. Yon pòt legal te louvri nan moman tout lòt pòt ki te antoure l yo te sanble ap fèmen. Se konsa, li kite peyi a. Li te kite dèyè biznis li te pase plizyè ane ap konstwi. Li te kite dèyè pwopriyete li. Li te kite dèyè lavi li te abitye avèk li. Li te kite dèyè lavi li te kreye ak pwòp travay li. Li pa t kite peyi a paske li pa t vle travay. Li te kite paske tout sa li te travay pou li te fè l vin yon sib.

Poukisa Yo Te Vini

Sa yo se sèlman kèk istwa. Gen plizyè milye lòt. Lòt non. Lòt katye. Lòt fanmi. Lòt trajedi. Men souvan, nou redui tout istwa sa yo pou yon sèl kesyon: “Poukisa yo isit la?” Men poukisa. Gen moun ki te kouri pou gang. Gen moun ki te kouri akoz pèsekisyon politik. Gen moun ki te kouri apre yo te vyole yo oswa kidnape yo. Gen moun ki te kouri apre yo te wè fanmi yo mouri. Gen moun ki te kouri paske yo te refize patisipe nan koripsyon e sa te fè yo vin sib. Gen moun ki te kouri paske kriminèl te mande yo peye lajan sèlman pou yo te ka kontinye travay. Gen moun, tankou Kendrick, ki te fè egzakteman sa sosyete a toujou di moun pou yo fè: Travay di. Konstwi yon bagay. Pran swen fanmi yo. Kontribye nan kominote yo. Epi apre sa, yo te gade tout sa yo te konstwi vin tounen yon sib Anpil nan yo pa t leve yon maten ak rèv pou yo kite Ayiti. Yo te vle Ayiti mache. Yo te vle leve pitit yo la. Yo te vle konstwi biznis la. Yo te vle adore Bondye la. Yo te vle sèvi kominote yo la. Yo te vle vin granmoun antoure ak moun, lang, manje, mizik, tradisyon peyi yo Men finalman, rete te vin pi pè pase ale. Pou kèk nan yo, parole imanitè a te kreye yon chemen legal pou yo rive Ozetazini nan yon moman kote yo te bezwen yon chemen konsa avèk tout fòs yo. Li pa t efase sa ki te rive yo. Li pa t fè moun yo te antere yo tounen vivan. Li pa t rebati kay yo te boule yo oswa remèt yo biznis yo te pèdi yo. Li pa t retire souvni kidnaping, vyòl, tòti, menas oswa asasina yo. Men pou kèk nan yo, li te ba yo yon bagay yo te prèske pèdi:

Tan.

Tan pou yo respire. Tan pou yo dòmi san yo pa bezwen koute si gen yon moun dèyè pòt la. Tan pou yo mete pitit yo lekòl. Tan pou yo travay. Tan pou yo kòmanse ankò. E petèt sa ki pi enpòtan an:

Tan pou yo espere.

Se konsa, lè ou wè yo nan makèt la, chita bò kote w nan legliz, mennen pitit yo lekòl, kondwi al travay, aprann angle, louvri yon ti biznis, oswa kanpe ak kè sote nan yon biwo imigrasyon, sonje ou kapab sèlman ap wè dènye kèk kilomèt nan yon vwayaj ki te kòmanse lontan anvan yo te rive Ozetazini. Ou wè imigran an. Ou pa toujou wè sa ki te fè l kite. Ou wè arive li. Ou pa t wè sove li. Ou wè li kanpe isit la. Ou pa t wè sa ki t ap kouri dèyè li. Anvan nou mande: “Poukisa yo vini?” Petèt nou ta dwe poze premye kesyon sa a: “Kisa ki te rive yo ki te fè yo oblije kouri?”